Kaldıraçlı İşlem (Futures) Rehberi: Önce Riski Anla

Kaldıraçlı işlem, kanalımda en çok izlenen konulardan biri. Bu yüzden en dürüst hâliyle anlatmak zorundayım: kaldıraç kazancı da kaybı da büyütür ve tek bir hata hesabının bir kısmını değil, o pozisyondaki teminatın tamamını götürebilir. Bu yazı "nasıl daha çok kazanırım" değil, "nasıl batmam" rehberi.

Kaldıraç ve vadeli işlem kısaca

Kaldıraç, teminatından büyük bir pozisyon açmak demek. 10x kaldıraçla 100 dolar teminatla 1.000 dolarlık pozisyon açarsın; fiyat %1 hareket ettiğinde pozisyonun 10 dolar, yani teminatının %10'u kadar değişir. Fiyat yeterince ters giderse borsa pozisyonunu kapatır. Buna likidasyon denir ve o pozisyondaki teminat gider.

Kriptoda kaldıraçlı işlemler genelde süresiz vadeli kontratlarla (perpetual futures) yapılıyor. Coinin kendisini almıyorsun; fiyatına bağlı bir sözleşmede yükselişe (long) ya da düşüşe (short) pozisyon açıyorsun.

Kaldıraç neyi değiştirir, neyi değiştirmez

Çoğu kişinin kaçırdığı nokta şu: asıl risk kaldıraç oranında değil, pozisyon büyüklüğünde. Aynı büyüklükteki pozisyonu 2x ile de 20x ile de açabilirsin; stop çalışırsa kaybedeceğin tutar aynıdır. Kaldıraç yalnızca o pozisyon için ne kadar teminat ayırdığını ve likidasyonun ne kadar yakında olduğunu değiştirir. Aşağıdaki örnekte bu ikincisinin neden önemli olduğunu göreceksin.

İzole ve çapraz teminat

• İzole teminat: her pozisyona ayrı teminat ayırırsın. Pozisyon likide olursa yalnız o teminat gider; vadeli hesabının geri kalanı etkilenmez.
• Çapraz teminat: vadeli hesabındaki bakiyenin tamamı açık pozisyonların ortak teminatı olur. Pozisyon daha geç likide olabilir ama ters giden tek bir işlem bütün bakiyeni eritebilir.

Yeni başlayan biri için izole teminat daha anlaşılır: neyi riske attığını tek bakışta görürsün.

Pozisyon büyüklüğü ve risk yüzdesi

İşlem açmadan önce sorulacak soru "kaç kaldıraç?" değil, "bu işlem yanlış giderse hesabımın yüzde kaçını kaybetmeyi kabul ediyorum?" sorusu. Birçok trader işlem başına küçük bir yüzde belirliyor, örneğin %1. Sonra pozisyon büyüklüğünü stop'a göre hesaplıyor:

Bir örnek

Hesabın 1.000 dolar, işlem başına riskin %1, yani 10 dolar. Long açıyorsun: giriş 100 dolar, stop 95 dolar, aradaki mesafe %5. 10 doları %5'e bölünce pozisyon büyüklüğü 200 dolar çıkar. Stop çalışırsa yaklaşık 10 dolar kaybedersin (komisyon ve kayma hariç).

Bu 200 dolarlık pozisyonu 5x kaldıraçla açarsan 40 dolar teminat yeter ve likidasyon fiyatı yaklaşık 80,5 dolar olur: stop'unun çok altında. Aynı pozisyonu 20x ile açarsan teminat 10 dolara iner ama likidasyon fiyatı yaklaşık 95,5 dolara çıkar. Fiyat stop'a (95) gelmeden likide olursun ve stop hiç çalışmaz.

Rakamlar örnek; likidasyon fiyatları %0,5 sürdürme teminat oranıyla yaklaşık hesaplandı. Gerçek değer borsaya, teminat tipine, pozisyon kademesine ve ödenen fonlama ücretine göre değişir; işlem açmadan önce borsanın gösterdiği likidasyon fiyatına bak. Kendi rakamlarınla pozisyon büyüklüğü hesaplayıcısı ve likidasyon fiyatı hesaplayıcısı ile dene.

Stop-loss zorunlu

Kaldıraçlı işlemde stop loss isteğe bağlı değil. Stop yoksa kaybının sınırı likidasyon olur, yani o pozisyondaki teminatın tamamı.

• Stop'u pozisyonu açarken koy; sonradan "biraz daha bekleyeyim" diye uzaklaştırma.
• Stop, fikrinin yanlış çıktığını gösteren yere konur. Önce stop belirlenir, pozisyon büyüklüğü ona göre hesaplanır.
• Stop, likidasyon fiyatından belirgin şekilde önce olmalı.
• Sert hareketlerde stop emrin belirlediğin fiyattan biraz farklı bir fiyattan gerçekleşebilir. Buna kayma denir.

Fonlama ücreti

Süresiz vadeli kontratlarda belirli aralıklarla long ve short pozisyonlar arasında fonlama ücreti ödenir. Oran piyasanın durumuna göre artı ya da eksi olur; bazen sen ödersin, bazen sana ödenir. Kısa bir işlemde küçük görünse de pozisyonu günlerce açık tutarsan maliyete dönüşebilir ve likidasyon fiyatını da etkileyebilir. Güncel oranı ve bir sonraki ödeme zamanını işlem ekranında görebilirsin.

En sık hatalar

• Yüksek kaldıracı "az parayla çok kazanç" sanmak.
• Stop koymadan işlem açmak ya da stop'u sürekli uzaklaştırmak.
• Kaybı geri almak için hemen daha büyük bir pozisyon açmak.
• Bütün bakiyeyle çapraz teminatta işlem yapmak.
• Ters giden pozisyona sürekli teminat eklemek.
• Önemli haber anlarında plansız işlem açmak.
• Neden açıldığını bilmediğin bir işleme FOMO ile ya da başkasının sinyaliyle girmek.
• Kazandıran bir işlemden sonra kuralları gevşetmek.

İşlem açmadan önce kontrol listesi

1. Bu işlemde en fazla ne kadar kaybetmeyi kabul ediyorum?
2. Stop'um nerede ve neden orada?
3. Pozisyon büyüklüğünü stop'a göre hesapladım mı?
4. Likidasyon fiyatı stop'umdan belirgin şekilde uzak mı?
5. Teminat tipi izole mi?
6. Pozisyonu ne kadar açık tutacağım ve fonlama ücretine baktım mı?

Bu sorulardan birine cevabın yoksa işlem açma. Duygusal tarafı Yatırımda para kaybetmenin 6 sebebi yazısında anlattım.

Sık Sorulan Sorular

Yolun ilk dersi "Yatırım psikolojisi" hesap açmadan izlenebiliyor.

Videoda anlattım

Telefondan kaldıraçlı işlem ekranı: "Sıfırdan Binance Mobil Kaldıraçlı İşlemler Eğitimi". Videodaki ekranlar uygulama güncellendikçe değişebilir; risk kuralları değişmez.

Diğer anlatımlar: Sıfırdan Binance Futures eğitimi ve Binance mobil kaldıraçlı futures eğitimi.

Devamı için

• Kriptoya Sıfırdan Başlamak: İlk 30 Günün Planı
• Yatırımda Para Kaybetmenin 6 Sebebi
• Temel Analiz Nedir, Nasıl Yapılır?